I – Rối Loạn Căng Thẳng Sau Sang Chấn Là Gì
• Rối loạn căng thẳng sau sang chấn – Post-Traumatic Stress Disorder – PTSD – là một rối loạn tâm lý xảy ra khi một người phải trải qua hoặc chứng kiến một sự kiện đau thương như bạo lực gia đình, tai nạn nghiêm trọng, lạm dụng hoặc mất mát đột ngột
• Người mắc PTSD thường có những phản ứng căng thẳng kéo dài, khó kiểm soát cảm xúc và luôn sống trong trạng thái lo lắng, sợ hãi dù mối nguy hiểm đã qua
📌 Ví dụ thực tế
• Một cậu bé 12 tuổi từng chứng kiến một vụ tai nạn xe nghiêm trọng, sau đó thường xuyên gặp ác mộng, giật mình khi nghe tiếng còi xe và né tránh những con đường đông đúc
• Một cô gái 16 tuổi từng bị bắt nạt nghiêm trọng ở trường, dù đã chuyển trường nhưng vẫn có những cơn hoảng loạn khi thấy nhóm bạn mặc đồng phục giống những kẻ bắt nạt mình
II – Nguyên Nhân Gây Ra Rối Loạn Căng Thẳng Sau Sang Chấn
1 – Trải nghiệm trực tiếp một sự kiện đau thương
• Bị lạm dụng thể chất hoặc tinh thần
• Chứng kiến bạo lực gia đình, tai nạn nghiêm trọng hoặc thiên tai
📌 Ví dụ
• Một cậu bé 10 tuổi từng bị bố đánh đập, khi lớn lên, mỗi khi nghe tiếng la hét, cậu lại hoảng loạn và không thể kiểm soát cảm xúc
2 – Chứng kiến hoặc nghe kể về sự kiện đau thương
• Trẻ có thể không trực tiếp trải qua sự kiện nhưng chứng kiến người thân hoặc bạn bè bị tổn thương nghiêm trọng
• Những câu chuyện về cái chết, mất mát hoặc chiến tranh có thể tạo ra nỗi ám ảnh
📌 Ví dụ
• Một cô bé 14 tuổi có bạn thân bị tai nạn qua đời, sau đó cô luôn cảm thấy lo sợ, mất ngủ và thường xuyên có những cơn hoảng loạn khi nhắc đến cái chết
3 – Ảnh hưởng từ môi trường sống và yếu tố di truyền
• Trẻ sống trong môi trường bạo lực hoặc thiếu sự hỗ trợ tinh thần có nguy cơ cao mắc PTSD
• Nếu trong gia đình có người bị rối loạn lo âu hoặc trầm cảm, trẻ có thể dễ bị tổn thương hơn khi trải qua biến cố
📌 Ví dụ
• Một cậu bé có mẹ bị trầm cảm, khi chứng kiến cha mẹ ly hôn, cậu mất ngủ liên tục, hay hoảng loạn và rơi vào trạng thái sợ hãi kéo dài
III – Dấu Hiệu Nhận Biết Rối Loạn Căng Thẳng Sau Sang Chấn
1 – Hồi tưởng và gặp ác mộng về sự kiện chấn thươngTrẻ liên tục nhớ lại sự kiện dù không muốn, có thể xuất hiện dưới dạng hình ảnh, âm thanh hoặc cảm giác thực tế
• Trẻ có thể la hét, khóc lóc khi gặp ác mộng liên quan đến sự kiện đã trải qua
📌 Ví dụ
• Một cậu bé từng bị tai nạn xe, sau đó mỗi đêm đều mơ thấy khoảnh khắc đó và thức dậy trong hoảng sợ
2 – Né tránh những điều gợi nhớ đến sự kiện
• Trẻ cố gắng tránh xa nơi xảy ra sự kiện hoặc những người, vật liên quan đến ký ức đau thương
• Không dám nói về sự kiện hoặc tỏ ra không nhớ gì dù thực tế vẫn bị ám ảnh
📌 Ví dụ
• Một cô bé từng bị bạo lực ở trường, khi lớn lên, cô luôn tránh xa những nơi đông người và không dám kết bạn mới
3 – Luôn trong trạng thái cảnh giác và căng thẳng cực độ
• Trẻ giật mình dễ dàng, sợ hãi vô cớ và luôn cảm thấy nguy hiểm rình rập dù không có lý do cụ thể
• Có thể xuất hiện các triệu chứng cơ thể như nhịp tim nhanh, đổ mồ hôi, khó thở khi gặp tình huống tương tự sự kiện chấn thương
📌 Ví dụ
• Một cậu bé từng chứng kiến một vụ trộm cướp, sau đó luôn khóa chặt cửa, giật mình khi nghe tiếng động nhỏ và không thể ngủ một mình
IV – Ảnh Hưởng Của Rối Loạn Căng Thẳng Sau Sang Chấn Đến Trẻ Và Gia Đình
• Học tập – Trẻ có thể mất tập trung, lo lắng quá mức và sợ hãi khi phải đến trường
• Quan hệ xã hội – Trẻ dễ rơi vào trạng thái cô lập, không muốn tiếp xúc với bạn bè hoặc người thân
• Gia đình – Cha mẹ có thể không hiểu được phản ứng của con, dẫn đến căng thẳng và mất kết nối
V – Cách Can Thiệp Và Hỗ Trợ Trẻ Mắc PTSD
1 – Hỗ Trợ Từ Gia Đình
• Tạo môi trường an toàn, tránh nhắc lại sự kiện một cách trực diện nhưng luôn sẵn sàng lắng nghe khi trẻ muốn chia sẻ
• Giúp trẻ xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh, khuyến khích vận động nhẹ nhàng như yoga hoặc đi bộ để giảm căng thẳng
• Không ép buộc trẻ phải quên đi sự kiện, thay vào đó hướng dẫn trẻ cách đối diện với cảm xúc một cách an toàn
📌 Ví dụ
• Nếu trẻ bị ám ảnh bởi một vụ tai nạn, thay vì nói Con hãy quên đi, cha mẹ có thể nói Mẹ biết con đang sợ hãi, nếu con muốn, mẹ sẽ cùng con học cách đối diện với nỗi sợ này
2 – Hỗ Trợ Từ Chuyên Gia Tâm Lý
📌 Ví dụ
• Một cậu bé từng bị bắt nạt nặng nề, sau khi tham gia trị liệu CBT, đã học được cách thay đổi suy nghĩ tiêu cực về bản thân và từng bước lấy lại sự tự tin
VI – Không thể thay đổi quá khứ, nhưng có thể giúp trẻ học cách vượt qua nó, để tương lai không còn bị ám ảnh bởi nỗi đau của ngày hôm qua
• Rối loạn căng thẳng sau sang chấn không chỉ là nỗi sợ thoáng qua, mà có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống và tâm lý của trẻ
• Nếu không được hỗ trợ đúng cách, trẻ có thể phát triển rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc gặp khó khăn trong quan hệ xã hội khi trưởng thành
• Gia đình, nhà trường và chuyên gia tâm lý cần phối hợp để giúp trẻ từng bước đối diện với tổn thương, học cách kiểm soát cảm xúc và tìm lại sự cân bằng trong cuộc sống
💡 Không thể thay đổi quá khứ, nhưng có thể giúp trẻ học cách vượt qua nó, để tương lai không còn bị ám ảnh bởi nỗi đau của ngày hôm qua
“Nếu bạn hoặc người thân đang gặp phải những dấu hiệu của tâm lý và hành vi hoặc phát triển bản thân, đừng ngần ngại tìm kiếm sự hỗ trợ. Việc chia sẻ và được lắng nghe là bước đầu tiên quan trọng trên hành trình chăm sóc sức khỏe tinh thần. Hãy kết nối với chuyên gia tâm lý để có hướng đi phù hợp nhất cho bản thân và người thân yêu.”
➡ [Thông tin liên hệ] / [Zalo]: 0886.05.8181
